वि.सं.२०८३ कात्तिक ८ शनिवार
Shivam
Dish Home Long Ad
TaTa
७७ वर्षको ऐतिहासिक यात्रा: ‘चिनियाँ शैलीको आधुनिकीकरण’ र यसको वैश्विक आयाम
काठमाडौँ। जनवादी गणतन्त्र चीन आफ्नो स्थापनाको ७७ औँ वार्षिकोत्सव मनाउने संघारमा छ। विगत सात दशकभन्दा बढीको अवधिमा चीनले चरम गरिबी र पछौटेपनलाई पछाडि पार्दै विश्वको दोस्रो ठूलो अर्थतन्त्रका रूपमा आफूलाई स्थापित गरेको छ। यो केवल एक आर्थिक वृद्धि मात्र नभई ‘चिनियाँ शैलीको आधुनिकीकरण’ (Chinese-style Modernization) को एक भव्य र ऐतिहासिक अन्वेषण यात्रा पनि हो।
चाइना सोसल साइन्सेस नेटवर्क तथा चाइना सोसल साइन्सेस डेलीका संवाददाताहरू (डुआन डान्जी, चा जिआंगुओ र चेन लियान) ले चीनका प्रमुख दार्शनिक, समाजशास्त्री तथा विद्वान्हरूसँग गरेको संवादमा आधारित भएर चीनको आधुनिकीकरण यात्रा, यसका सिद्धान्त र वैश्विक प्रभावबारे तयार पारिएको विशेष फिचर:

१. १.४ अर्ब जनसंख्याको अभूतपूर्व रूपान्तरण

विश्वका सबै विकसित देशहरूको कुल जनसंख्याभन्दा बढी (१.४ अर्बभन्दा बढी) नागरिकलाई एकसाथ आधुनिकीकरणको बाटोमा लैजानु आफैँमा अभूतपूर्व र चुनौतीपूर्ण कार्य हो।
चिनियाँ सामाजिक विज्ञान विश्वविद्यालयका मार्क्सवाद स्कूलका कार्यकारी डीन वाङ वेइगुओका अनुसार, यति विशाल जनसंख्याको सामूहिक यात्राले मानव आधुनिकीकरणलाई नयाँ उचाइ र दायरा प्रदान गरेको छ। चीनले विश्वकै सबैभन्दा ठूलो शिक्षा प्रणाली, सामाजिक सुरक्षा प्रणाली र स्वास्थ्य सेवा प्रणालीको निर्माण गरी विकासको फल हरेक नागरिकसम्म पुर्‍याएको छ।
चीनको यो आधुनिकीकरण “आधुनिकीकरण = पश्चिमीकरण” भन्ने परम्परागत मान्यतालाई तोड्दै जनकेन्द्रित र फराकिलो मानवतावादी भावनामा आधारित रहेको विद्वान्हरूको तर्क छ।

२. साझा समृद्धि र भौतिक-आध्यात्मिक सन्तुलन

चिनियाँ शैलीको आधुनिकीकरणका दुई प्रमुख स्तम्भ छन्: सबैका लागि साझा समृद्धि र भौतिक तथा आध्यात्मिक सभ्यताको समन्वित विकास।
  • साझा समृद्धि (Common Prosperity): सिंघुआ विश्वविद्यालयका मेङ तियानगुआङका अनुसार, चीनले प्रभावकारी बजार, सक्षम सरकार र व्यवस्थित समाजको एकीकरण गर्दै “जिन्सी वा आर्थिक आकार (Pie) बढाउने” र त्यसलाई “न्यायसंगत रूपमा वितरण गर्ने” नीति लिएको छ। गरिबी निवारण, ग्रामीण पुनरुत्थान र आधारभूत सार्वजनिक सेवाको समानीकरण यसका व्यावहारिक उदाहरण हुन्।
  • सभ्यताको दोहोरो विकास: भौतिक समृद्धिसँगै आध्यात्मिक र सांस्कृतिक चेतनालाई पनि उत्तिकै महत्त्व दिइएको छ। उत्तरपूर्वी विश्वविद्यालयका तियान पेङगिङ भन्छन्— मार्क्सवादका आधारभूत सिद्धान्तहरूलाई चीनको उत्कृष्ट परम्परागत संस्कृतिसँग जोडेर (“दोस्रो एकीकरण”) नयाँ सांस्कृतिक जीवन र आत्म-गौरवको निर्माण गरिएको छ। गुइझाउको चर्चित “गाउँ-सुपर” (Village Super League) र जियाङ्सुको माझुआङ गाउँ यसका जीवन्त उदाहरण हुन्।

३. हरित विकास र शान्तिपूर्ण सहअस्तित्व

औद्योगिक क्रान्तिका सुरुवाती चरणमा ध्यान केन्द्रित गरेको चीनले अहिले “दोहोरो कार्बन” (Dual Carbon) लक्ष्य र वातावरणीय संरक्षणलाई प्राथमिकतामा राखेको छ।
  • पारिस्थितिक सन्तुलन: वुहान विश्वविद्यालयका लुओ झीका अनुसार, विकासको मापदण्ड अब “के हामीसँग छ?” बाट “यो कति राम्रो छ?” भन्नेतिर मोडिएको छ। साईहानबा मरुभूमिलाई विशाल जंगलमा परिणत गरिनु र उद्योगहरूमा न्यून उत्सर्जन (Ultra-low emission) प्रविधि अपनाइनुले मानव र प्रकृतिबीचको सामंजस्यतालाई पुष्टि गर्छ।
  • शान्तिपूर्ण विकास मार्ग: डोङहुआ विश्वविद्यालयका वाङ झिडोङका अनुसार, चिनियाँ आधुनिकीकरणले औपनिवेशिक वा सैन्य विस्तारको साटो शान्तिपूर्ण विकास र “मानवजातिको साझा भविष्य भएको समुदाय” (Community with a Shared Future for Mankind) निर्माणमा जोड दिन्छ। यसले विकासोन्मुख देशहरूका लागि आधुनिकीकरणको नयाँ र वैकल्पिक बाटो खोलेको छ।

४. सैद्धान्तिक क्रान्ति र तीन चरणको यात्रा

रेन्मिन विश्वविद्यालयका प्राध्यापक लिउ रुइमिङले चीनको ७७ वर्षको आधुनिकीकरण यात्रालाई मुख्यतः तीन चरणमा विभाजन गरेका छन्:
  1. पहिलो चरण: राष्ट्रिय पुनर्निर्माण र औद्योगिकीकरण।
  2. दोस्रो चरण: सुधार र खुलापन तथा संस्थागत रूपान्तरण।
  3. तेस्रो चरण (नयाँ युग): उच्च-गुणस्तरको विकास (High-Quality Development)।
चिनियाँ सामाजिक विज्ञान प्रतिष्ठानका ली जियाङगुओ थप्छन्— पूँजी-केन्द्रित विकासको साटो “जनता-केन्द्रित” दृष्टिकोण अपनाउनु नै चिनियाँ मोडलको मौलिकता हो। यसले प्रतिस्पर्धा र “बलियाको मात्रै जित” हुने पुरानो सोचलाई तोडेर जित-जित (Win-Win) को अवधारणा अघि सारेको छ।

५. शैक्षिक अनुसन्धान र भावी दिशा

चीनका दर्शन तथा सामाजिक विज्ञान क्षेत्रका विद्वान्हरूका अनुसार, चीनको बौद्धिक यात्रा पनि समयसँगै बदलिएको छ:
  • सुरुवाती दिन: “प्रश्नहरू उठाउने अभ्यास, उत्तरहरू प्रदान गर्ने सिद्धान्त।”
  • सुधार र खुलापनपछि: “सन्दर्भ प्रदान गर्ने संसार, उत्तरहरू प्रदान गर्ने चीन।”
  • वर्तमान नयाँ युग: “चीनले प्रश्नहरू उठाउँदै, उत्तरहरू पनि चीनले नै प्रदान गर्ने र विश्वले सुन्ने।”
विद्वान्हरू लुओ झी र लिउ रुइमिङका अनुसार, अबको शैक्षिक अनुसन्धान केवल अवधारणात्मक व्याख्यामा सीमित नभई व्यावहारिक संयन्त्र, उच्च-गुणस्तरीय विकास र ‘स्वतन्त्र ज्ञान प्रणाली’ (Independent Knowledge System) को निर्माणमा केन्द्रित हुनुपर्छ।

निष्कर्ष

७७ वर्षको यो निरन्तर यात्राले चिनियाँ शैलीको आधुनिकीकरण एक व्यवहार्य, स्थिर र दिगो मार्ग हो भन्ने प्रमाणित गरेको छ। नयाँ ऐतिहासिक सुरुवात बिन्दुमा उभिएर चीनले आफ्नो राष्ट्रिय पुनरुत्थानको लक्ष्य पछ्याउँदै गर्दा, यसले विश्वसामु आधुनिकीकरणका विविध र समावेशी विकल्पहरू समेत प्रस्तुत गरिरहेको छ।

Agni

सम्बन्धित खवर